HALİT REFİĞ VE ZONGULDAK…

Hayat hikayesine girmeden önce Zonguldak’ta yaşadığı zamana ait bazı notları hatırlatacak olursak, vatani görevini yerine getirmeden birkaç yıl önce Zonguldak’a çalışmaya geldi. Halit Refiğ. Robert Koleji mezunu olduğu için yabancı dili iyi gelişmişti. Çatalağzı Santrali ve bazı maden dairelerinde tercümanlık yaparak çalışmaya başladı. 1952 ile 1953 yılları arasında Zonguldak’ta kaldı. O yıllarda Zonguldak’ın en manzaralı Oteli Sümer Palas’ta kalıyordu. Zonguldak’ta Mustafa Girgin, Orhan Aydın ve İrfan Yalçın ile arkadaştılar. Hepsi birer yazar adayıydı. Sümer Otelinin lobisinde sık sık toplanıp “Yeni Aydın” dergisini çıkarmak için çalışmalar yaptılar. Halit Refiğ daha çok sinema senaryosu türü yazılar yazıyordu. Bu derginin çıkıp çıkmadığı konusunda bilgiye ulaşamıyoruz. Birkaç kez Tahir Karauğuz’un gazetesinde yayınlanmasına çalışsalar da olmuyor. Halit Refiğ; 1954 ile 1955 yılları arasında askerliğini Kore’de yedek subay olarak yapıp bitiriyor. 1960’lı yıllarda bu kez Zonguldak’ta “şehirdeki Yabancı” isimli sinema filmi deneyimlerinin ilklerinden birini gerçekleştiriyor. Filmin yönetenliğini yapan Halit Refiğ, kameraman Çetin Gürtop çektiği, başrollerini Göksel Arsoy ve Nilüfer Aydan’ın paylaştığı “Şehirdeki Yabancı” filmini tamamlıyor. Bu sinema filmi hakkında şunları söylüyor; “İstediğim bir sinema filmi olacak mı, olmayacak mı bilmiyorum. Çok çalıştık ama hala filmin eksikleri olabilir.”

Şehirdeki Yabancı filmi İstanbul stüdyolarında hazırlanıp 1963 yılında vizyona girmiştir…

HALİT REFİĞ KİMDİR?

+Doğum Tarihi - 5 Mart 1934, İzmir

Ölüm Tarihi - 11 Ekim 2009, İstanbul

İlk ve orta öğrenimini Şişli Terakki Lisesinde tamamladı. Robert Kolej Mühendislik Bölümü'nde okudu. 1954-1955 yılları arasında, askerliğini yedek subay olarak Kore'de yaptı. Bu sırada amatörce 8mm filmler çekti. Bir süre zonguldak Kömür İşletmelerinde tercüman olarak çalıştı.

1956'da "Akis", Nijat ÖZÖN ile birlikte yayınladıkları "Sinema", "Kim" isimli dergilerde, "Yeni Sabah" ve "Akşam" gazetelerinde sinema eleştirileri ve kuramsal yazılar yazdı. 1959 yılında "Yaşamak Hakkımdır" isimli filminde Atıf Yılmaz'ın asistanlığını yaparak sinema alanındaki ilk çalışmasını gerçekleştirdi.

İlk filmi "Yasak Aşk"ı 1960'da çekti. 1960'lı yıllarda çektiği "Şehirdeki Yabancı 1963", "Gurbet Kuşları 1964", "Haremde Dört Kadın", "Bir Türk'e Gönül Verdim" gibi filmlerle Moskova, Yeni Delhi ve Sorrento Film Festivallerinde çeşitli ödüller kazandı. 1964 yılında Gurbet Kuşları ile Antalya Altın Portakal Film Festivalinde En İyi Yönetmen Ödülünü aldı.

Türk sinemasının bunalıma girmesiyle Televizyon filmlerine yöneldi. 1974'de Türkiye'de ilk defa İDGSA Film Arşivi tarafından başlatılan eğitim çalışmalarına katıldı ve Sinema Kursları'nda öğretmen olarak görev aldı. 1975'den itibaren İDGSA Sinema-TV Enstitüsü'nde Öğretim Görevlisi olarak çalışmaya başladı.

1974-1975 yıllarında TRT Kurumu adına çektiği Halit Ziya Uşaklıgil'in "Aşk-ı Memnu" ile TV dizilerine Öncü oldu ve dikkatleri üzerine çekti. TRT'de danışman kurulunda görev aldı. TRT Kurumu adına 1981 yılında gerçekleştirdiği Kemal Tahir'in aynı adlı romanından uyarladığı "Yorgun Savaşçı" adlı filmin yakıldığı ilan edildi. Bu film, 1993'te televizyonlarda gösterildi.

1976-77 yıllarında ABD'de Wisconsin Üniversitesi'nde, 1984 yılında Ohio Denison Üniversitesi'nde eğitim çalışmalarına katıldı. Öğrencileri ile birlikte "The Intercessors", "In the Wilderness" adlı filmleri gerçekleştirdi. Olgunluk döneminde daha çok düşünsel yanı ağır basan ürünler verdi. "Teyzem", "Hanım", "Karılar Koğuşu", "İki Yabancı", "Köpekler Adası" gibi filmleriyle yurt içinde ve dışında birçok ödül kazandı. Yurt dışındaki festivallerde filmleri için özel bölümler ayrıldı, çeşitli konferans, seminer v.b. toplantılara konuşmacı olarak katıldı.

1997 yılında Mimar Sinan Üniversitesi Senatosu kararı ile "Onursal Profesörlük" unvanı verilen Halit Refiğ'in 300'ü aşkın makalesinin yanı sıra araştırma yazıları ve "Ulusal Sinema Kavgası" adlı bir kitabı bulunmaktadır.

Yönetmen Filmografisi

Yasak Aşk - 1961

Seviştiğimiz Günler - 1961

Gençlik Hülyaları - 1962

Şehirdeki Yabancı - 1962

Şafak Bekçileri - 1963

Evcilik Oyunu - 1964

İstanbul'un Kızları - 1964

Gurbet Kuşları - 1964

Şehrazat - 1964

Canım Sana Feda - 1965

Güneşe Giden Yol - 1965

Haremde Dört Kadın - 1965

Kırık Hayatlar - 1965

Erkek Ve Dişi - 1966

Üç Korkusuz Arkadaş - 1966

Karakolda Ayna Var - 1966

Can Yoldaşları - 1966

Aslan Pençesi - 1966

Kız Kolunda Damga Var - 1967

Yaşamak Ne Güzel Şey - 1969

Bir Türk'e Gönül Verdim - 1969

Atsız Cengaver - 1970

Sevmek Ve Ölmek Zamanı - 1971

Ali Cengiz Oyunu - 1971

Fatma Bacı - 1972

Çöl Kartalı - 1972

Acı Zafer - 1972

Aşk Fırtınası - 1972

Yedi Evlat İki Damat - 1973

Kızın Varsa Derdin Var - 1973

Cennetin Kapısı - 1973

Sultan Gelin - 1973

Vurun Kahpeye - 1973

Aşk-ı Memnu (TV) - 1975

Arabulucular - 1977

Yaşam Kavgası - 1978

Yorgun Savaşçı (TV) - 1979

Leyla İle Mecnun - 1982

O Kadın - 1982

İhtiras Fırtınası - 1983

Beyaz Ölüm - 1983

Alev Alev - 1984

Son Darbe (2) - 1985

Ölüm Yolu - 1985

Paramparça - 1985

Kıskıvrak - 1986

Teyzem - 1986

Yarın Ağlayacağım - 1986

Kızımın Kanı - 1987

Kurtar Beni - 1987

Hanım - 1988

Kızım Ve Ben - 1988

Karılar Koğuşu - 1989

İki Yabancı - 1990

Zirvedekiler (TV) - 1993

Köpekler Adası - 1996

Kerem (TV) - 1999

Gelinlik Kız (TV) 2000

Sara ile Musa (TV) 2000

Gençlik 2000

Affet Beni Hocam (TV) 2000

Affet Bizi Hocam (TV) 2000

Zeynep Öğretmen (TV) 2000

Yönetmenliğini Yaptığı Belgesel Filmler

Sıladan Mektup - 1968

Sedad Hakkı Eldem ve Ulusal Mimarlık - 1977

Robert College / Old an New - 1978

Cemal Reşit Rey 75 Yaşında - 1979

Şişli Terakki 100. Yıl - 1979

Atatürk ve Sanat - 1982

Aşk-ı Memnu Belgeseli - .... Belgesel, 00:10:00

8. İkinci El Film Festivali, Galalar Bölümü Gösterim. 2014

YÖNETMENLİĞİNİ YAPTIĞI TELEVİZYON DİZİLERİ...

Aşk-ı Memnu (TV) - 1975

Yorgun Savaşçı (TV) - 1979

Zirvedekiler (TV) - 1993

Kerem (TV) - 1999

Gelinlik Kız (TV) 2000

Sara ile Musa (TV) 2000

Affet Beni Hocam (TV) 2000

Affet Bizi Hocam (TV) 2000

Zeynep Öğretmen (TV) 2000

Yapımcı Filmografisi

Yaşamak Hakkımdır - 1958

İstanbul'un Kızları - 1964

Canım Sana Feda - 1965

İki Yabancı - 1990

Senarist Filmografisi

Yaşamak Hakkımdır - 1958

Ala Geyik - 1959

Karacaoğlan'ın Kara Sevdası - 1959

Mahallenin Sevgilisi - 1960

Kırık Çanaklar - 1960

Ölüm Peşimizde - 1960

Suçlu - 1960

Güneş Doğmasın - 1961

Avare Mustafa - 1961

Seviştiğimiz Günler - 1961

Yasak Aşk - 1961

Şafak Bekçileri - 1963

Yavaş Gel Güzelim - 1963

Gurbet Kuşları - 1964

İstanbul'un Kızları - 1964

Şehrazat - 1964

Haremde Dört Kadın - 1965

Yasak Sokaklar - 1965

Güneşe Giden Yol - 1965

Kırık Hayatlar - 1965

Üç Korkusuz Arkadaş - 1966

Erkek Ve Dişi - 1966

Aslan Pençesi - 1966

Karakolda Ayna Var - 1966

Can Yoldaşları - 1966

Yaprak Dökümü - 1967

Son Gece - 1967

Kanlı Hayat - 1967

Aslan Yürekli Kabadayı - 1967

Kız Kolunda Damga Var - 1967

Bir Türk'e Gönül Verdim - 1969

Yaşamak Ne Güzel Şey - 1969

Atsız Cengaver - 1970

Ali Cengiz Oyunu - 1971

Acı Zafer - 1972

Aşk Fırtınası - 1972

Çöl Kartalı - 1972

Sultan Gelin - 1973

Aşk-ı Memnu (TV) - 1975

Yaşam Kavgası - 1978

Son Darbe (2) - 1985

Hanım - 1988

Karılar Koğuşu - 1989

İki Yabancı - 1990

Köpekler Adası - 1996

Kerem (TV) - 1999

Gazi ve Latife - (Belgesel Senaryosu)

YAYINLANMIŞ KİTAPLARI

Şehirdeki Yabancı - 1962

Gülsüm Ana - 1982

Diğer Filmografisi

Şoför Nebahat - 1960 .... Yönetmen Yardımcısı

Mahallenin Sevgilisi - 1960 .... Yönetmen Yardımcısı

Suçlu - 1960 .... Yönetmen Yardımcısı

Yaşamak Hakkımdır - 1958 .... Yönetmen Yardımcısı

Kırık Çanaklar - 1960 .... Yönetmen Yardımcısı

Yorgun Savaşçı (TV) - 1993 .... Danışman

Ödülleri

Gurbet Kuşları

1. Antalya Film Şenliği, En İyi Birinci Film Ödülü. 1964

Antalya Uluslararası Altın Portakal Film Festivali, En İyi Yönetmen Ödülü. 1964

Hanım

26. Antalya Film Şenliği, En İyi Yönetmen. 1989

Karılar Koğuşu

27. Antalya Film Şenliği, En İyi Yönetmen. 1990

Kaynaklar...

Internet Movie Database

Mimar Sinan Üniversitesi

Sinemaya Giriş / Prof. Dr. Alim Şerif ONARAN / Filiz Kitapevi Ekim - 1999

Beyazperde Yönetmenler Dizisi : 3 / Beyazperde Dergisi Mart Eki – 1990

İrfan Yalçın (İçimdeki Zonguldak)

Yüksel Yıldırım-2020

Zonguldak Nostalji

HALİT REFİĞ VE ZONGULDAK…

Ünlü sinema yönetmeni Halit Refiğ’in hayatının bir bölümü Zonguldak’la kesişmiştir.