Bana bir mesaj geldi. Mesaj Zonguldak edebiyat tarihi açısından çok önemli bunu sizlerle paylaşmak istedim.
Mesaj şöyle:
“Merhaba, ben Ayşe Sarısayın, Behçet Necatigil'in kızıyım. Geçtiğimiz yıl açılışı yapılan Necatigil’in Odası adlı arşiv sitesinin “Öğretmenliği” bölümü de geçtiğimiz günlerde açıldı. Sitede Mehmet Çelikel Lisesi’ndeki öğretmenlik döneminden de fotoğraflar ve belgeler var. İlginizi çekebilir diye düşünerek bilgi vermek istedim. İyi günler dileğiyle…”
Edebiyatçı Behçet Necatigil’in kızı Ayşe Sarısayın’ın danışmanlığı ile hazırlanmış sitede, yazarın ilk kez yayınlanan fotoğraf ve belgeleri, özellikle Zonguldak’ta bulunduğu yıllara ait fotoğraf ve dokümanlar kent tarihimiz adına çok önemli... Zonguldak’a ait bölümü derleyip makale şeklinde sunuyorum.
Necatigil’in hayatının bütün dönemlerine ait bilgileri içeren sitenin linkini de yazımın sonunda bulabilirsiniz.
Ünlü Edebiyatçı, şair, yazar Behçet Necatigil 1941 ile 1943 tarihleri arasında Zonguldak'ta Mehmet Çelikel Lisesi'nde öğretmen olarak görev yapmıştır.
Çok genç yaşta ölen Zonguldaklı şairler Muzaffer Tayyip Uslu, Rüştü Onur ve Kemal Uluser’in edebiyatçı Necatigil ile olan ilişkileri ve aralarında yaptıkları yazışmalar ve çalışmalar kentimiz arşivlerde kayıtlıdır. Bu bağlamda Behçet Necatigil’in Zonguldak’ta geçirdiği yıllara ait yeni fotoğraf ve belgeleri içeren “Necatigil’in Odası” konu başlıklı makalesi kent arşivimizdeki yerini alacaktır.
NECATİGİL’İN ODASI
Aile arşivimizdeki belgelerden örnekler içeren Necatigil’in Odası, yıllardır muhafaza edilen arşivi ilgililere sunmak ve edebiyat tarihimize bir not düşmek amacıyla hazırlandı.
xxxxxxxxx
16 Nisan 1916 doğumlu Behçet Necatigil’in 13 Aralık 1979 tarihinde ölümüne dek biriktirdiği, ağırlıklı olarak müsveddelerden, çalışma notlarından, mektuplardan, kupürlerden, çeşitli defterlerden, fotoğraflardan ve kimi objelerden oluşan arşivini, uygun saklama koşulları oluşturamasak da ölümünden sonra imkânlarımız ölçüsünde korumaya çalıştık. Tümüyle gün ışığına çıkması ise eşi Huriye Necatigil’in ölümünün ardından, 2013 yılından sonra gerçekleşebildi. Bir edebiyat mirası olarak gördüğümüz arşivin tasnifine başladığımızda, ilk etapta kitaplarına girmemiş dergi ve gazete yazıları ile söyleşileri derlenerek yayına hazırlandı, devamında arşivdeki mektuplardan çeşitli seçkiler yapıldı. Kitaplaşmamış radyo uyarlamaları, kimi çevirileri de bu süreçte yayımlanmaya başladı. Bu çalışmalar halen devam ediyor, şairin ölümünün hemen ardından Hilmi Yavuz ve Ali Tanyeri’nin emeğiyle yayına hazırlanan Bütün Eserleri ‘ne her yıl yeni kitaplar ekleniyor.
Necatigil’in Odası’nın hikâyesi, 1930’lardan bugünlere ulaşan belgelerin, zamanın yıpratıcı etkisine daha fazla maruz kalmadan, dijital ortama aktarılması düşüncesiyle başladı. Dijitalleştirme işlemlerini, yaklaşık 10 yıldır Necatigil arşivinde çalışarak yeni kitapları yayına hazırlayan sevgili dostumuz editör Serenad Demirhan üstlendi. Mütevazı koşullarda dijitalleştirilen belge sayısı beş bini aştığında ise, taranan belgelerden örnekler seçerek ilgililere sunma, meraklısıyla paylaşma fikri doğdu. 2024 yılı başından itibaren, çalışmalarımızı bu amaca yönlendirerek hızlandırdık ve sitenin Necatigil’in 45. ölüm yıldönümü olan 13 Aralık 2024 tarihinde açılmasını sağladık.(Ayşe Sarısayın)
xxxxxxxxx
Öğrencilerimi ben her zaman sevdim, haylazları, tembelleri dahil. Çünkü onlar beni her an uyanık olmaya zorluyorlardı. Sonra edebiyat dersi öyle bir derstir ki, kitap dışına çıkmayan öğretmen başarılı bir öğretmen olamaz bu derste. Kitap dışına çıkmak deyince şunu anlıyorum: Kitaptaki konuya bağlı kalarak, o konuyu o günlere yakın durumlardan eserlerden beslemek. (Behçet Necatigil)
xxxxxxxxx
1940 yılında Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun olan Necatigil stajyer öğretmen olarak Kars Lisesi’ne atanır. 26 Aralık 1940’ta burada göreve başlar, ancak sert iklim koşullarına uyum sağlamakta güçlük çekip hastalanır ve 25 Eylül 1941’de Kars’tan ayrılıp Zonguldak Çelikel Lisesi’ne tayin edilir.
Necatigil, 10 Ekim 1941’de Zonguldak’ta göreve başlar, kısa bir süre sonra hastalanınca sağlık raporu alarak İstanbul’a döner. Ancak rapor, “faal adenit tüberküloz / iki ay tedaviye ve tebdili havaya muhtaçtır” ifadesine rağmen Bakanlık tarafından kabul edilmeyerek kendisine 19 Kasım 1941 tarihli bir telgrafla “derhal vazifesinin başına dönmesi” bildirilir. 1 Aralık’ta Zonguldak’ta tekrar göreve başlayan Necatigil’e Aralık maaşı ödenmez.
27 Ekim 1941 tarihli sağlık raporu
xxxxxxxxx
Şimdi, bu gece oldukça sakin bir denizin dalgalarına dalaraktan hareket ettiğim bir âlemde, kendimle baş başa, nerden geldikleri belirsiz hazlar, huzurlar içinde, ihtimal günlük yorgunluğun zoruyla ihsasların gişesini de kapamış bir bedenin, hiç değilse bu gecelik hiçbir şeyi umursamayan selâmetinde, gerisin geri dönüyordum. İsteklerim, inkisarlarım, sıkıntılarım uykuya dalmışlardı. Onlar içerimde rahattı ve neticede, bir gece vakti, Zonguldak’ta ben rahat... (Necatigil’in Zonguldak’tayken yazdığı ‘Bir Adamın Kuruntuları’ başlıklı yazılardan “Rıhtıma Doğru…”, Yeni Zonguldak gazetesi, 11 Şubat 1942, Sayı 2; Vaktin Zulmüne Karşı Yazmak, Düzyazılar 3, YKY, 2019)
Zonguldak, 1 Mayıs 1942
xxxxxxxxx
Çelikel Lisesi 1941-42 ders yılı mezunları veda çayında coğrafya ve riyaziye öğretmenleriyle birlikte olduğu fotoğrafın arkasında “Bir vakitler, Zonguldak’ta beraber düşünür, konuşur, üzülür ve susardık.” notu var. Necatigil’in aynı gün yazdığı Kasîde-i Çâiyye (Çay Kasidesi) 30 Haziran 1942’de Zonguldak gazetesinde şöyle yayınlanmış: “Çelikel Lisesi’nin ‘çıkanlar günü’ çay şöleninde edebiyat öğretmeni şair Behçet Gönül tarafından inşad edilen ‘Kaside’nin çağrılılara ait olan kısmını bu sayımıza geçiriyoruz.” (Dost Meclislerinde Kasideler, YKY, 2019)
Çelikel Lisesi öğretmenleriyle, 20 Haziran 1942
xxxxxxxxx
Fotoğrafın arkasında, “Çatalağzı gezisinde Behçet Gönül veda kasidesini okuyor.” notu var, ancak bu notu kimin yazdığı bilinmiyor. Sözü edilen veda kasidesi ise bulunamadı.
Zonguldak-Çatalağzı, 28 Şubat 1943
xxxxxxxxx
İlk kitabım ilk şiirimin yayımlanmasından on yıl sonra çıktı, 1945 sonlarında. Daha önce ‘Yeldeğirmenleri’ adını koyduğum bir kitap çıkarmak istemiştim, Zonguldak’ta öğretmenliğim sırasında; olmadı. (“Arada, Dar Çağ… Necatigil’de İkinci Yeni mi?”, Düzyazılar 2, YKY, 1999)
Necatigil’in taslak olarak hazırladığı ve ortaokul arkadaşı Müemmil Kulen’e ithaf ettiği “Yeldeğirmenleri” kitabı 1942 tarihli, şairin 1935 ve 1942 yılları arasında yazdığı şiirlerden oluşuyor.
xxxxxxxxx
Kanaatimce asıl açılmaya, asıl kendi sesimi duyurmaya Kars (1941) ve Zonguldak (1942-1943) liselerindeki öğretmenliğim esnasında başladım. Hele Zonguldak’a tayinim, çok isabetli oldu. Kastettiğiniz mânâda muhiti orada buldum. Pek genç yaşta ölümleri şiir hayatımız için cidden büyük bir kayıp olan Rüştü Onur, Muzaffer Tayyip Uslu gibi iki kuvvetli şairle birlikte çalıştık. Zonguldak’ta çıkan Ocak gazetesinde, Kara Elmas Dergisi’nde ve Değirmen (İstanbul) mecmuasında beraberce şiirler, yazılar yayımladık. (“Küçük Muharrir’den Büyük Şaire”, Düzyazılar 2, YKY, 1999)
Fotoğraf arkasındaki not: Son sınıf edebiyat şubesi öğretmenlerinden bir grup beraberinde, Zonguldak, Mayıs başı 1942.
XXXXXXXXX
Muzaffer Tayyip 24 yaşında öldü. Kabiliyetlerin âciz fakat kuvvetlerin ölümünü bir şamar gibi suratına yiyince, kaçınılmaz bir egoizme kurban insanoğlu; hiçlik gibi, nedamet gibi, kadri seng-i musallada bilmek gibi, gerçekleri bir an için ancak duyabiliyor. (“Muzaffer Tayyip’in Ölümünden Sonra Fani Teselliler”, Vaktin Zulmüne Karşı Yazmak, Düzyazılar 3, YKY, 2019)
Muzaffer Tayyip Uslu’nun Necatigil’e gönderdiği el yazısı şiirlerden biri: “Gramer Dersi”
XXXXXXXXX
Bir şair yaşamıştı Zonguldak’ta / Adı Rüştü Onur’du / Bilseydi hatırlanacağını / Ölümünden sonra— / Memnun olurdu. (Necatigil’in Rüştü Onur’un erken ölümü ardından yazdığı “Bir Şair Yaşamıştı” adlı şiir, Kara Elmas dergisinin, Ocak 1943 tarihli 6. sayısında yer almıştı.)
Rüştü Onur’un Necatigil’e gönderdiği bir mektup ve el yazısı “Mektup” şiiri
XXXXXXXXX
Zonguldak 1/II/943. M. Çelikel Lisesi Müdürlüğü Yoluyla Maarif Vekilliğine Sıhhi durumum dolayısıyla İstanbul liselerinden birine naklimi ve Çelikel Lisesi müdürlüğünün 4.XII.942 tarihli ve 2396 sayılı yazısı ile katınıza yolladığı dilekçeme tarafınızdan henüz cevap verilmemiştir. O yazıya ek raporda zikredilen, İstanbul Üniversitesi Radyoloji Enstitüsü’nde gördüğüm tedavinin bir serisi 27. IX. 942’de bitmişti ve hastalığıma bakan Prof. Dr. Tevfik’in müteakip tedaviye 6 haftalık bir ara verilişinden sonra devam edileceğini söylemesi üzerine İlkkânun 1942 Zonguldak’a vazifeme dönmüştüm. Şimdi verilen mühlet sona erdiği için tekrar bir seri röntgen tatbikine gitmem gerekiyor. Bu yüzden gecikme ve ihmalden doğacak mahzurların göz önünde bulundurulmasını ve bir an önce cevaplandırılmasını derin saygılarımla dilerim. Behçet Gönül / M. Çelikel Lisesi Edebiyat Öğretmeni
Necatigil’in Zonguldak’tan naklini istediği Şubat 1943 tarihli dilekçe taslağı.
Yüksel Yıldırım-8 Eylül 2025
Kaynak site: necatigilinodasi.com (Ayşe Sarısayın)
