Bartın’daki resmî kurumların (İl Özel İdaresi ve belediyeler dahil) mal ve hizmet alımlarında uyguladıkları yöntemler, yürürlükteki mevzuat çerçevesinde yürütülür. Ancak ne yazık ki bu mevzuat, yıllar içinde öyle bir “kılıfa uydurma” pratiğiyle işletilir hale gelmiştir ki artık çoğu usulsüzlük olağan sayılmaktadır.
İsterseniz önce ilgili mevzuata bir göz atalım:
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 18. maddesine göre dört temel ihale yöntemi vardır:
1. Açık İhale Usulü (Madde 19): Tüm isteklilere açık, şeffaflık ve rekabet ilkelerine dayalıdır. En çok kullanılan yöntemdir. İlan yapıldıktan sonra tüm firmalar teklif verebilir.
2. Belli İstekliler Arasında İhale Usulü (Madde 20): Teknik uzmanlık gerektiren işlerde uygulanır. Ön yeterlik ilanı yayımlanır, yeterli bulunanlar teklif verir. İki aşamalıdır.
3. Pazarlık Usulü (Madde 21): Acil haller, doğal afetler veya rekabetin sağlanamadığı durumlar gibi özel koşullarda uygulanır. İlanlı ya da ilansız olabilir.
4. Doğrudan Temin (Madde 22): İhale sayılmaz, bir alım yöntemidir. Düşük tutarlı veya acil ihtiyaçlarda kullanılır. İlan gerekmez, piyasa araştırmasıyla teklif alınır.
Bartın’da ise son yıllarda en yaygın kullanılan yöntem, şaibeye en açık olanı: Doğrudan Temin. Bu yöntemi biraz daha detaylandıralım.
Doğrudan Temin iki şekilde uygulanabilir:
Fiziki ortamda yapılan alım: En az üç firmadan elden teklif toplanır, alım anında yapılır. Genellikle çok acil işlerde tercih edilir.
EKAP (Elektronik Kamu Alımları Platformu) üzerinden yapılan alım: Tebliğlerle belirlenmiş kurallar çerçevesinde, ilanlı ve belgeli bir süreçtir. (Bkz: Birinci Bağlantı, İkinci Bağlantı)
Bu yöntem, doğru uygulandığında yerel ekonomiye ciddi bir katkı sağlar. Hem satın alınan mal ve hizmetin yerel firmalardan temin edilmesiyle bölgesel ticaret canlanır hem de stok maliyetinden tasarruf edilir. Tabii her şey usulüne uygun yapılırsa…
Geçmiş dönemlerde Bartın İl Genel Meclisi’nde görev yapmış bir üye sohbetinde şöyle anlatmıştı:
“Denetim görevim kapsamında incelediğim birçok fiziki teklifte, üç ayrı firmanın teklif mektuplarının aynı el yazısıyla, aynı kalemle yazıldığını gördüm. Bartın’da ticaret yapan herkes bilir bu işi: teklif mektubuna kaşe basma hikâyesi. Kurum yetkilisi, önceden belirlediği üç dükkâna teklif mektubunu bırakır, sonra gidip malı seçtiği yerden alır.”
Her resmî kurumun “alışverişi” yaptığı yerler bellidir. Ancak bu alışkanlığın neye dayanarak edinildiğini bir türlü öğrenemeyiz.
Son dönemde Bartın Belediyesi, “Doğrudan Temin” ilanlarını resmî internet sitesinde yayımlamaya başladı. Umudum, İl Özel İdaresi başta olmak üzere tüm kurumların bu uygulamaya katılması. Ancak bir sorun var: Kurumlar, ilanların EKAP üzerinden yapılması ve tekliflerin yine EKAP üzerinden alınması gerektiğini görmezden geliyor. Onun yerine fiyat tekliflerinin kurumun e-posta adresine gönderilmesini istiyorlar.
Bu noktada önemli bir uyarıda bulunmak isterim:
Herkese açık bir e-posta adresine gönderilen teklifler, ne kadar “gizli” ve “tarafsız” olabilir? Firmalara tavsiyem, tekliflerini son dakikaya kadar göndermemeleridir. En azından son beş dakikada gönderin ki teklifiniz rakiplerin eline geçmesin.
Bir başka yaygın yöntem de şudur: İstenilen malın teknik özellikleriyle teslim edilenin uyuşmaması. Talep edilen “A kalite” ürün, teslim edilen ise “C kalite” oluyor. Bunu nasıl yapıyorlar derseniz, ilgili birim tedarikçiyi uyarıyor: “Sen teklifini C kaliteye göre ver ama biz ihale dosyasına A kalite yazacağız.” Çünkü kontrol mekanizması göstermelik. Son sözü malzemeyi kullanacak olan birim söylüyor.
Başka bir yöntem de standart dışı ürün talebi. Örneğin, ahşap lambrinin standart ölçüsü bellidir. Ancak siz tutup standart dışı ölçü isterseniz, bu ürünü elinde bulunduran firma dışında kimseyle rekabet edemezsiniz.
Kim ne derse desin, Bartın’da bu işlerle uğraşan herkes bu yöntemleri bilir. Yirmi yıldır bu düzen böyle yürüyor.
Eğer Bartın’daki resmî kurumlar, yerel ekonomiye gerçekten can suyu vermek istiyorsa, tüm firmalara eşit şartlarda rekabet etme hakkı tanımak zorundadır. Adı üzerinde “Doğrudan Temin”: Lütfen bu yöntemi, sadece ayrıcalıklı firmalara teklif göndererek Bartın esnafını saf dışı bırakmanın aracı haline getirmeyin.
KAYNAKLAR
Birinci Bağlantı:
İkinci Bağlantı:
http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/07/20230711-10.htm
